نقش مسجد در تعالي و تحكيم بنيان خانواده

نقش مسجد در تعالي و تحكيم بنيان خانواده

چكيده:

اين نوشتار به نقش مسجد در تعالي و تحكيم بنيان خانواده مي پردازد. آنچه در اين مقاله به شرح و تبيين آن پرداخته مي شود عبارتند از:
– مسجد از منظر قرآن كريم
– مسجد از منظر رسول اكرم (ص) و حضرات معصومين عليهم السلام
– خانواده ي اهل مسجد، ‌آثار و پيامدهاي حضور در مسجد
– مسجد كانون آرامش بخش
– مسجد الهام بخش نظم و انظباط
– مسجد محل تجلي شناخت و معرفت و بصيرت ديني
– مسجد كانون ايمان و عبوديت علم و دانش و معارف قرآني
– مسجد عامل بازدارنده خانواده از انحرافات
– مسجد كانون صبر و استقامت و…

مقدمه:

مسجد عبادتگاه عاشقان و بندگان صالح خداوند و بزرگترين و مهمترين پايگاه اسلام است. در طول تاريخ اسلام مساجد همواره كانون عبوديت علم و دانش فقه و فقاهت آموزش قرآن و اخلاق تبليغ دين و اصول آن و ابلاغ احكام شرع و… بوده و هست و خواهد بود. و بسياري از علما و دانشمندان كه به مدارج عالي كمال دست يافتند در پرتو انس با مسجد و تعليم و تربيت در آن بوده است. مسجد از جهات مختلف در به كمال رساندن افراد و جامعه نقش دارد.
و به تعبير امام خميني (ره): (( مسجد سنگر است، ‌سنگرها را حفظ كنيد، از خالي ماندن مسجد ها بترسيد)). اين پايگاه عظيم نقش عمده اي در تعالي و تحكيم بخشيدن كانون مقدس خانواده دارد. در واقع با انس خانواده با مسجد و بهره گيري از اثرات ارزنده و نورانيت معنوي آن از يكسو تربيت ديني و بصيرت و معرفت والا در نظام خانواده حاكم مي گردد و از دوم سو خانواده تجليگاه ارزشهاي الهي گرديده و از سوي سوم زمينه سعادتمندي خانواده و اجتماع را به ارمغان مي آورد. در اين پژوهش در صدديم «نقش مسجد در تعالي و تحكيم بنيان خانواده» را مورد بررسي قرار دهيم به اميد آنكه مورد رضايت قادر متعال و ساحت مقدس امام عصر (عج) و تمامي علاقه مندان به خاندان عصمت و طهارت و مكتب علوي قرار گيرد. شايان ذكر است كه حضور در مساجد نقش هاي مهمي در پويائي و سعادتمندي و تكامل فردي و اجتماعي به ارمغان مي آورد. يكي از نقش هاي مهم مساجد، ‌نقش آن در تعالي و تحكيم بنيان خانواده است. بيش از اينكه به اين مهم پرداخته شود، ‌مي طلبد مختصري به جايگاه مسجد از منظر قرآن كريم از يكسو و مسجد از منظر حضرت رسول اكرم (ص) و حضرات معصومين( عليهم السلام) از دوم سو اشاره نمائيم.

مسجد از منظر قرآن كريم:

كعبه اولين خانه اي است كه به منظور عبادت توده ي مردم بنا شد و اولين مركزي است كه عبادت كنندگان را به سوي خود جذب نموده است:« ان اول بيت وضع للناس ببكه مباركا و هدي للعالمين» (سوره آل عمران آيه 97) نخستين خانه اي كه براي مردم(و نيايش خداوند) قرار داده شده در سرزمين مكه است كه پربركت و مايه ي هدايت جهانيان است.
اولين خانه كه براي همه ي مردم وضع شده و هدايت جهانيان را تامين مي كند كعبه است و هيچ اختصاصي به گروه و نژاد خاصي ندارد و مردم اقليم معيني از افراد اقليم ديگر اولي به آن نيستند و مرزهاي جغرافيايي نيز در اين امر همگاني نقش ندارند. ملل گوناگون جهان از هندي و فارس و كلداني و يهودي و عرب آن را گرامي مي داشتند. (جوادي آملي، صهباي صفا، ص 149)
اگر كعبه بعنوان قبله ي مسلمانان انتخاب شده است جاي تعجب نيست زيرا اين نخستين خانه ي توحيد است و با سابقه ترين معبدي است كه در روي زمين وجود دارد، هيچ مركزي بيش از آن مركز نيايش و پرستش پروردگار نبوده، خانه اي است كه براي مردم و بسوي جامعه بشريت در نقطه اي كه مركز اجتماع و محلي پربركت است ساخته شده است (تفسير نمونه ج3 ص9) نام ديگر خانه كعبه «بيت الله» هست كه بعنوان خانه ي مردم معرفي شده، و اين تعبير بيان كننده ي اين حقيقت است كه آنچه بنام خدا و براي خداست بايد در خدمت مردم و بندگان او باشد و آنچه در خدمت مردم و بندگان خدا است براي خدا محسوب مي شود.(همان ص 10)
«ان الذين كفروا و يصدون عن سبيل الله والمسجد الحرم الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه و الباد» (سوره حج آيه 25) به فرموده ي اين آيه كريمه، مسجدي كه در حريم كعبه بنا نهاده شده و محل نماز و نيايش و طواف است براي همه ي مردم بطور مساوي قرار داده شده و هيچ فرقي در اين جهت، بين ساكنان مكه و مسافراني كه از نقاط ديگر جهان به آن سو سفر مي كنند، ‌نيست. (جوادي آملي صهباي صفا ص152) پس از تحمل سختي ها و مرارت هايي كه حضرت رسول اكرم (ص) در راه پيشبرد اهداف عاليه اسلام متحمل شدند، خداوند براي نشان دادن بخشي از آيات و عظمت دستگاه خلقت و رموز هستي هديه اي بزرگ به رسول گرامي اسلام(ص) داد و براي تسكين آرامش آن حضرت، وي را به معراج برد. با توجه به اينكه حضرت رسول به مرحله ي بندگي و عبوديت كامل رسيده بودند، اين سفر زميني و عروج آسماني زمينه را براي اطمينان كامل ايشان به قدرت عظيم الهي فراهم كرد. آغاز و شروع اين سفر از مكان مقدس (مسجد الحرام) بود.
«سبحان الذي اسري بعبده ليلا من المسجد الحرام الي المسجد الاقصي الذي باركنا حوله لنريه من آياتنا انه هوالسميع البصير»(سوره اسرا آيه 1) كلمه ي «عبد» نشان مي دهد كه اين افتخار و اكرام به خاطر مقام عبوديت و بندگي رسول الله (ص) بود، ‌چرا كه بالاترين مقام براي انسان است كه بنده ي راستين خدا باشد. (طباطبايي، تفسير الميزان، ج 13ص 8) مسجد بهترين سكوي پرواز معنوي مومن است (من المسجد) مسجد بايد محور كارهاي ما باشد (من المسجد الحرام الي المسجد الاقصي ) حركت هاي مقدس، ‌بايد از راهها و جايگاه هاي مقدس باشد. (اسري… من المسجد) سرسبزي و بركات بايد بر محور مسجد و پيرامون آن باشد. (المسجد… باركنا حوله) (( قرائتي، تفسير سوره اسراء ص 14))
(انما يعمر مساجد الله من ءامن بالله اليوم الاخر و اقام الصلواه و اتو الزكوه و لم يخش الا الله فعسي اولئك ان يكونوا من المهتدين) «سوره توبه آيه 18» مساجد الهي را تنها كسي آباد مي كند كه ايمان به خدا و روز قيامت آورده و نماز را بر پا دارد و زكات را بپردازد و از چيزي جز خدا نترسد، ‌پس اميد است كه اينان از راه يافتگان باشند.
هنگامي كه اين مراكز مقدس اسلامي به صورت كانونهاي انسان سازي و كلاسهاي عالي تربيت در مي آيد كه بنيانگزاران و پاسداران شجاع داشته باشد، ‌آنها كه از هيچ كسي جز خدا نترسند، ‌و تحت تاثير هيچ مقام و قدرتي قرار نگيرند، و برنامه اي جز برنامه هاي الهي در آن پياده نكنند. (تفسير نمونه ج 7 ص317)

مسجد از منظر حضرت رسول اكرم (ص) و معصومين (عليهم السلام):

در بيان فضيلت اهميت بناي مساجد و پاداش رفت و آمد به آن سخنان ارزنده اي از حضرات معصومين عليهم السلام در منابع حديثي ذكر شده كه از يكسو ضرورت فرهنگ مسجد سازي به عنوان يك فريضه ارزشمند تلقي گرديده و از دوم سو ارتباط مردم با مساجد علامل عمده در پويايي و شكوفايي معنوي آنان و تقرب به خداوند است و از سوم سو حضور در مساجد زمينه ي كسب علم و دانش كه مورد تاكيد قرآن و حضرات معصومين (عليهم السلام) است را فراهم نموده و زمينه ي رشد و بالندگي جامعه ي اسلامي را مهيا مي سازد و از چهارم سو حضور در مساجد نقش عمده اي در تعالي و تحكيم بنيان خانواده و ايجاد روابط عاطفي و سرشار از صميميت و مهرورزي و صلح و صفا توام با معنويت در ميان والدين و فرزندان در كانون خانواده را تحقق مي بخشد.
اكنون به برخي از اين سخنان ارزنده مي پردازيم:
از وجود پيامبر عزيز نقل شده كه فرمود:« هر كه مسجدي بسازد گرچه به اندازه جايي باشد كه شتر مرغ در آن تخم نهد، ‌خدا در بهشت براي او خانه بسازد» (نهج الفصاحه، ‌حديث 3011 ص 416، وسائل الشيعه باب 8 از ابواب احكام مساجد) و همچنين فرمود:«خداوند وقتي مرضي را از آسمان بر مردم فرود آورد آن را از بانيان مساجد بگرداند» (نهج الفصاحه، ‌حديث 3008، ص416) و نيز فرمود:« به آنها كه در ظلمات شب به سوي مساجد مي روند بشارت بده كه روز رستاخيز روشني كامل دارند.»( همان منبع حديث 3009) و نيز فرمود: (كسي كه چراغي در مسجدي برافروزد فرشتگان و حاملان عرش الهي مادام كه نور آن چراغ در مسجد مي تابد براي او استغفار مي كنند» (تفسير نمونه ج7 ص 318 ص به نقل از كتاب كنز العرفان ج 1 ص 108) از رسول خدا (ص) نقل شده كه فرمود:«نماز كسي كه صداي اذان را بشنود و بي دليل، ‌در نماز جماعت شركت نكند، ‌ارزش ندارد.»( همان منبع، ص 209)
امام علي (ع) بارها مي فرمود: « هر كه به مسجد رفت و آمد كند، يكي از هشت چيز را به دست آورد: برادري كه در راه خدا از او بهره مند گردد، ‌دانشي برگزيده، نشانه اي استوار، ‌رحمتي مورد انتظار، سخني كه او را از تباهي باز دارد، ‌سخني كه بشنود و او را بر راه هدايت رهنمون شود و يا گناهي را به سبب بيم يا آرزم ترك كند. » (شيخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 75)
امام حسن(ع) همواره مي فرمود:« اهل مسجد زائران خدايند و بر ميزبان سزاوار است كه به ديدار كننده اش هديه بدهد» (دشتي، مجموعه نهج الحياه ج 5 صفحه 508) امام صادق(ع) از پدرانش (عليه السلام) روايت نموده كه پيامبر خدا (ص) فرمود: «هر كه قرآن گفتارش و مسجد خانه اش باشد خداوند خانه اي براي او در بهشت بنا نهد» و نيز فرمود:« هر كه پياده سوي مسجدها مي رود پاي خويش را بر هيچ خشك و تري ننهد، ‌جز آنكه اين زمين تا زمين هفتم براي او خدا را تسبيح گويند و به پاكي ياد كنند.» (شيخ صدوق ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ص 75) در خصوص پاداش نماز جماعت امام صادق(ع) فرمود: «به راستي، ‌نماز جماعت بيست و سه درجه بر نماز فرادي برتري دارد و بيست و پنج نماز به شمار مي آيد» (همان منبع ص 99)

خانواده اهل مسجد، ‌آثار و پيامدهاي حضور در مسجد و نقش آن در تعالي و تحكيم بنيان خانواده:

نخستين اقدام وجود مقدس پيامبر(ص) در مدينه احداث مسجد بود. اين اقدام آثار و بركات ارزشمندي از قبيل: ايجاد مركزيت عبادي و تشكيل حاكميت اسلامي، تعليم و تربيت و علم و دانش، آشنايي با مبناي فقهي و احكام ديني، وحدت همدلي و انسجام در ميان آحاد مختلف جامعه مسلمين، تحكيم مباني اعتقادي و فرهنگ سازي ديني در انجام معاشرت با مردم، زدودن انواع و اقسام جاهليت ها، ‌پايبندي به قوانين ديني، ‌اجراي شريعت الهي، تحكيم بنيان نظام خانواده و… را به ارمغان آورد. با توجه به آنچه گفته آمد، اكنون به آثار و بركات «خانواده اهل مسجد» و نقش آن در تعالي تحكيم بنيان خانواده مي پردازيم.

1- مسجد كانون آرامش بخش و بازتاب آن در خانواده ي اهل مسجد:
حضور در بيت الله نشان از تعهد اخلاقي و پايبندي اهل خانواده به معتقدات و دستورات الهي و شريعت مبين اسلام است. با حضور والدين و فرزندانشان در مسجد و اقامه ي نماز يا شركت در جلسات و مناسبت هاي ديني، ‌سخنراني، ‌عزاداري و اعياد اسلامي كه معمولاً در مساجد برپا مي گردد، روحيه نشاط و آرامش و شادابي در خانواده اهل مسجد مهيا مي گردد. زيرا مسجد خانه ي خداست و قرارگاهي است كه با نام و ياد خدا آرامش بر قلوب و اهل خانواده حاكم مي گردد.

2- مسجد الهام بخش نظم و انظباط در زندگي خانوادگي:
نمازي كه به انسان توصيه شده كه در اوقاتي معين بويژه همراه با جماعت و حضور در مسجد اقامه گردد، ‌انسان را وقت شناس و منظم مي نمايد. پرواضح است حضور خانواده اهل مسجد در خانه ي خدا ضمن ثواب و پاداش فراوان كه از ناحيه ي حق تعالي به آنان عنايت مي گردد. زمينه نظم و وقت شناسي در زندگي را نيز به آنان مي آموزد. شايان ذكر است كه يكي از عمده ترين عوامل موفقيت برنامه ريزي و نظم در امور است حضور خانواده اهل مسجد، زمينه را براي برنامه ريزي زندگي بر اساس معيار ديني فراهم مي نمايد.

3- مهيا ساختن خانواده اهل مسجد در جهت اعتلاي شناخت و معرفت نسبت به دين و دستورات ديني:
براي رسيدن به تكامل، نخستين گام كسب «معرفت و بصيرت» يعني نورانيت دل و ديده است. شناخته و معرفتي كه از يك سو به فهم و مقام والاي پروردگار و از دوم سو شناخت دين برگزيده ي آن يعني اسلام و از سوم سو شناخت نسبت به دستورات ارزنده ي آن بينجامد سرمنشاء اين معرفت رسيدن به كمال يعني قرب الي الله است كه بخش عمده اي از آن را مي توان در مسجد و اقامه ي نماز جماعت يافت. در ارتباط با اهميت بصيرت و معرفت در قرآن آمده است: « آيات الهي و كتاب آسماني كه سبب بصيرت شماست البته از طرف خدا آمد پس هر كه بصيرت يافت خود به سعادت رسيد و هر كس كور بماند خود در زيان افتاد و من نگهبان شما از عذاب نيستم( سوره انعام، آيه 104)

4- مسجد كانون ايمان و عبوديت علم و دانش و معارف قرآني و بازتاب آن در زندگي خانوادگي:

خانواده اهل مسجد با حضور در خانه ي خدا در تلاشند كه زمينه ي ايمان كامل و دانش اندوزي را در خود مهيا گردانند. رسول خدا (ص) مي فرمايند: ايمان بنده خدا كامل نمي شود مگر اينكه در او پنج خصلت باشد: توكل نمودن بر خدا، و صبر كردن بر بلاي خدا. (بحار الانوار ج 77 ص177 به نقل از گفتار معصومين(ع) ص 135)
بنظر مي رسد يكي از اهداف نبي مكرم اسلام(ص) درباره مسجد اين بود كه به مردم تفهيم نمايند كه علم و ايمان با يكديگر توام است يعني هر كجا مسجد بنا شد، آنجا كانون تعليم و تربيت و علم و دانش نيز مي باشد.
نقل شده كه:« روزي رسول خدا(ص) بقصد رفتن به مسجد از خانه بيرون آمد و وارد مسجد شد و در آنجا با دو نشست و گردهمائي مواجه شد: در يك گردهمائي، ‌گروهي سرگرم كسب بصيرت ديني و علم آموزي بودند و در نشست و گردهمائي ديگر، ‌دسته اي مشغول دعا و درخواست از خدا بودند. پيامبر فرمود: اين دو نشست و گردهمايي در جهت خير و سعادت قرار دارند، ‌چون گروه اخير خداي را مي خوانند. و آن گروه اول سرگرم فراگرفتن بينش و دانش هستند و مي خواهند دانش و آگاهي ديني خود را از رهگذر تعليم به ديگران منتقل سازند. (با وجود اينكه هر دو گروه در مسير فضيلت گام بر مي دارند معهذا) گروه اول بر گروه دوم مزيت دارند. (من كه پيامبر شما هستم) بخاطر تعليم (حقايق و نشر آگاهي) مقام رسالت را بعهده گرفتم» سپس آن حضرت در جمع گروهي نشست كه سرگرم دانش اندوزي و تعليم بودند. (شهيد ثاني، ترجمه منيه المريد في آداب المفيد و المستفيد، ص 56 57)
رسول خدا(ص) فرمود: اي ابوذر! در مسجد هر نشستي بجز براي سه چيز بيهوده است.
1- نماز خواندن
2- ذكر خدا گفتن
3- بحث علمي كردن (چهل حديث مسجد، ص 55 به نقل از بحارالانوار، ج 83 ص 370)

5- مسجد عامل بازدارنده خانواده از انحرافات

انسان هر قدر هم با احتياط زندگي كند، همواره در كشاكش قواي مثبت و منفي دروني قرار دارد، يك طرف غرايز مرز ناشناس، او را به سوي منكرات مي خواند و از سوي ديگر، فضائل اخلاقي، با استمداد از عقل دروني و بيروني او را به ترك گناه و انجام كارهاي نيك دعوت مي كند، و لذا امكان ارتكاب بعضي گناهان براي انساني دور از تصور نيست، نماز به انسان اين فرصت را مي دهد تا با نوشيدن از درياي رحمت الهي كاستي هاي رواني خود را جبران و با صفاي باطن مجدداً در مدار زندگي قرار مي گيرد. (سعيد تهراني، فروغ نيايش ص 106)
امام علي (ع) فرمودند: «… همانا نماز، گناهان را چونان برگهاي پاييزي فرو مي ريزد و غل و زنجير گناهان را از گردنها مي گشايد.» (نهج البلاغه خطبه 199 ص 307) و نيز فرمود: «رسول خدا پس از بشارت به بهشت خود را در نماز خواندن به زحمت مي انداخت زيرا خداوند به او فرمود: (خانواده ي خويش را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شكيبا باش) پس پيامبر (ص) پي در پي خانواده ي خود را به نماز فرمان مي داد و خود نيز در انجام نماز شكيبا بود.»(همان منبع ص307)
خانواده اهل مسجد با حضور در خانه ي خدا و اقامه نماز نيرو و جان تازه اي مي گيرند و خود را پيوسته در محضر خداوند مي بينند و از اينكه در محضر الهي معصيت نمايند، شرمسار مي گردند. در واقع انس با مسجد عامل بازدارنده از انحرافات است. رسول خدا (ص) در اين راستا فرمود:« كسي كه با مسجد انس گيرد خداي تعالي نيز با او انس گيرد» (عزيزي فضايل و آثار مسجد ص 50 به نقل از كنزالعمال ج 7 ص 649)

6- مسجد و پيامدهاي آن در استقامت و صبر در كانون خانواده:

نماز به انسان مي آموزد چگونه در مقابله با هجوم فرهنگي از خود ايستادگي نشان دهد و برغم آن كه همه امكانات طبيعي، ‌او را بر كام گيري نامشروع تشويق مي نمايد با اراده آهنين در مقابل عروس هزار دامان زندگي مادي ايستد و يوسف وار با استمداد از برهان الهي، پاك دامن و سربلند از بوته ي آزمايش سربرآورده و بر اين پايداري و استقامت خود، ‌خدا را سپاس مي گويد. (سعيد تهراني فروغ نيايش ص 107)
خانواده ي اهل مسجد كه انس حضور در مسجد، ‌تمامي وجودشان را مملو از عشق به خدا نموده از صبر و نماز در زندگي كمك مي گيرند و در مقابل تند بادهاي مختلف و شبيخون هاي فرهنگي خود را نباخته و همواره و با ثبات قدم در صراط مستقيم به حركت خود ادامه مي دهند و از دشمنان خدا و حضرات معصومين (عليهم السلام) و مغرضان هراسي به خود راه نمي دهند. شايان ذكر است كه صبر و بردباري و تحمل و شكيبايي بهترين زيور ايمان و شريفترين صفات انسان به حساب مي آيد و يقين شايسته پشتيبان فكري و مددكاري عملي در عرصه هاي گوناگون زندگي شمرده مي شود. به گونه اي كه صبر نصف ايمان و يقين تمامي ايمان معرفي شده است. امير مومنان علي (ع) فرمودند: «با صبر پر توان و يقين نيكو و پرنشاط‌، غم ها و غصه هاي خويش را دور نما» (لقماني بهترين آرزوهاي زندگي ص 122، 121 به نقل از شرح نهج البلاغه ج 16 ص 113)
امام سجاد(ع) در پناه بردن به خدا از ناملايمات و اخلاق بد و كارهاي ناپسند، ‌اين چنين دست به دعا برداشتند:
«بارالها! به تو پناه مي برم از آشفتگي حرص و آز، و از تندي خشم، و چيرگي حسد، و ضعف شكيبايي، ‌و از كمي قناعت، ‌و از تند خويي، و اصرار بر شهوت، ‌و پافشاري بر عصبيت، ‌و پيروي از هوا و هوس، و مخالفت راه راست، و از خواب غفلت، و كوشش بر كار پر مشقت، و ترجيح باطل بر حق، و اصرار بر گناه، و كوچك شمردن معصيت، و بزرگ شمردن طاعت» (صحيفه ي كامل سجاديه دعاي هشتم ص 121)

7- مسجد و امنيت خانوادگي و اجتماعي

حضور خانواده ي اهل مسجد در خانه ي خدا و اقامه نماز جماعت كه تاكيد بسيار بر آن شده زمينه را براي ايجاد امنيت خانوادگي و اجتماعي مهيا مي نمايد يكي از آثار و بركات عمده ي نماز «دوري از زشتي ها و منكرات» است كه خداوند در سوره ي عنكبوت آيه ي 45 به آن اشاره نموده است. بديهي است خانواده اي كه پيوسته در مسجد رفت و آمد دارد و از بركات آن بهره مند شدند، ‌خداوند را حاضر و ناظر اعمال خود مي دانند و پيوسته اهل مراقبه از خويشتن بوده و به محاسبه ي نفس خود مي پردازند. از اين رو جامعه از خانواده اهل مسجد و بطور كلي از مسجديها نوعي امنيت خاطر احساس مي كند و اعتماد به آنان نسبت به بقيه افراد جامعه بيشتر است. بسياري از متخلفان و بزهكاران اجتماعي كه به نوعي امنيت اجتماعي و خانوادگي را به خطر مي اندازند كساني هستند كه اهل ارتباط با خدا و نماز و مسجد نبوده اند پس مسجد و نماز چه در حيطه ي خانوادگي و چه در حيطه ي اجتماعي عامل مهم امنيت است.

8- مسجد و گسترش عواطف انساني در كانون خانواده:

حضور خانواده اهل مسجد، در بيت الله، ‌زمينه را براي آراسته شدن به صفات زيبايي الهي فراهم مي كند. زيرا خداوند زيباست و زيبايي را دوست دارد. (ان الله جميل و يحب الجمال) (نهج الفصاحه، ‌حديث شما 188 ص172)
در واقع با حضور در مسجد عواطف سرشار انساني و صفات پسنديده الهي در وجود انسان رشد نموده و كانون خانواده محل آرامش و صداقت، ‌صميميت، مهرورزي، عفو و گذشت، تعاون و همكاري مي گردد و زمينه را براي شكوفايي استعدادها و نبوغ و خلاقيت و نوآوري فراهم مي نمايد.

9- مسجد كانون حيا، غيرت، حجاب، و بازتاب آن در خانواده ي اهل مسجد:

همواره يكي از دغدغه هاي فكر و شخص مسلمان اين است كه چگونه كرامت توام با عزت نفس پيدا كند و يا به عبارتي با استفاده از چه فاكتورها و اهرمها مي تواند، ‌روابط فردي و خانوادگي و اجتماعي را توأم با وقار و اخلاق اسلامي نمايد بديهي است كه يكي از مهمترين راه هاي رسيدن به كرامت و عزت نفس «حيا» است كه صفت زيباي الهي و انبياء و حضرات معصومين عليهم السلام و بندگان صالح و شايسته حضرت حق بوده و هست و خواهد بود. با حضورمان در مسجد و احترام خاصي كه براي اين جايگاه مقدس قائليم پيوسته در مراقبه هستيم كه نكند از ما خطايي سرزند، سخن بيهوده اي يا حركت ناشايستي از ما بروز كند اين مراقبت به نوعي زمينه را براي حياي از خداوند در ما فراهم مي كند. وسعت اين حيا در زمينه هاي ديگر زندگي بويژه «حيا در خانواده» را نيز به ارمغان مي آورد.
امام علي(ع) در خصوص احترام و حرمت مسجد مي فرمايند: «هر كس حرمت مسجد را حفظ كند خدا در روز قيامت با چهره اي خندان و شادمان ملاقات مي كند و خداوند نامه اش را به دست راستش مي دهد» (چهل حديث مسجد، ص 45) حضور خانواده ي اهل مسجد در بوستان الهي كه همان خانه ي خداست روحيه ي «غيرت» را در نمازگزارن بويژه مردان مهيا مي نمايد. در واقع همان گونه در مسجد مردان و زنان به صورت جداگانه در صفوف مشخص به نماز جماعت مي ايستند، ‌حريم ميان زن و مردم مشخص و زمينه را براي رعايت معيارهاي ارزشي صحيح و خدا پسندانه فراهم نموده و اين روحيه غيرت و عفاف كه در بوستان الهي حاكم شده، ‌تاثيرات خود را در كانون خانواده نيز خواهد گذاشت به نوعي كه مرد يا پدر خانواده پيوسته نسبت به همسر خود وفادار و از ناموس اش محافظت نموده و اين صفت زيبا به فرزندان نيز انتقال خواهد يافت.
زنان در هنگام نماز با پوشش صحيح و كامل مطابق با فتواي حضرات مراجع به نماز مي ايستند:« زن بايد در موقع نماز «تمام بدن» حتي سر و موي خود را بپوشاند…» (آيت الله مكارم شيرازي رساله توضيح المسائل مساله 727 ص143) دستور ارزنده ي الهي يعني «حجاب»در روحيه بانوان، ‌در بوستان هاي الهي كه مساجد هستند، ‌تحكيم تر شده و پيوسته مراقبت بر حجاب و عفاف خود دارند و پايبند به دستورات الهي در خصوص حريم ميان زن و مرد هستند و با وقار و حجاب و عفاف در جامعه حضور پيدا مي كنند و اين فرهنگ و ارزش متعالي اسلام را در كانون خانواده به فرزندانشان منتقل مي نمايند.

10- مسجد و تكامل خانواده:

نماز اين توانمندي را دارد كه بخاطر پشتوانه عظيم معارف اسلامي از انسان هاي عادي نمونه هاي فضيلت، تقوا و شيفتگان كرامت انساني و ره يافتگان به شاخه طوبي تربيت نمايد. (سعيد تهراني، فروغ نيايش، ص 108)

11- خانواده ي اهل مسجد و برخورداري از انواع فضايل و كمالات:

با حضور در خانه ي خدا و انس با مسجد و نماز انواع فضايل و كمالات براي خانواده ي اهل مسجد مهيا مي گردد كه نتايج ارزنده ي آن علاوه بر كانون خانواده در جامعه نيز بروز مي يابد كه فهرست وار به آن اشاره مي كنيم.
الف- پرورش شخصيت و اعتماد به نفس و عزت نفس پيدا كردن
ب- رعايت عدالت
ج- پايبندي به اصل مهم مشورت
د- اعتدال و ساده زيستي و مبارزه با تجملات و اسرافكاريها
ر- تربيت ديني توأم با عقلانيت
ز- نوراني شدن دل و شكوفايي فكر و انديشه
س- هدفمند بودن و اميد داشتن و پر تحرك و علاقه مندي به خدمت به همنوعان
ش- پايبندي به دانش و حقيقت طلبي
ص- طهارت جسم و جان و…

نتيجه:

مسجد مهمترين و عالي ترين كانون الهي در جهت رشد و بالندگي و شكوفايي معنوي، ‌علمي، ‌فرهنگي، اجتماعي، ‌خانوادگي، ‌هنري، و اقتصادي مسلمانان در اعصار مختلف بوده هست و خواهد بود اين مكان هاي مقدس گذشته از نقش مهمي كه در عبوديت و بندگي خداوند داشته است، اسباب عزتمندي و توانمندي مسلمين در زمينه هاي مختلف علمي، آموزش، تربيتي و خانوادگي و… را ايفا نموده است. شايان ذكر است اگر جامعه اسلامي خواستار نظام خانوادگي مطلوب و سرشار از معنويت و اخلاق و به دنبال تحكيم بنيان خانواده و شكوفايي و پويايي آن است، مي بايستي به اين كانونهاي مقدس و بوستان هاي الهي و بهشتي يعني «مسجد» كه در طول تاريخ كانون هاي بيداري و معرفت و بصيرت اسلامي نيز بوده، ‌بيشتر توجه نمايند و ارتباط با مساجد كه از فوايد ارزنده اي آن سخن بميان آمد و از اسباب عمده ي وحدت در نظام خانوادگي و اجتماعي بوده را حفظ نمايند تا قله هاي رفيع سعادتمندي و پيشرفت توام با افتخار را در جهان بپيمايند و از هر جهت الگويي براي جهانيان باشند.

منابع و مآخذ:
ا- قرآن كريم
2- نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتي، ‌موسسه انتشارات حضور قم 1381
3- جوادي آملي، عبدالله، ‌صهباي صفا، ‌نشر مشعر تهران 1380
4- جمعي از نويسندگان، ‌تفسير نمونه، ‌انتشارات دارالكتب الاسلاميه، ‌تهران 1371
5- طباطبايي، سيد محمد حسين، ‌تفسير الميزان، ‌ترجمه سيد محمد باقر موسوي همداني دفتر انتشارات اسلامي، قم 1363
6- قرائتي، ‌محسن، ‌تفسير سوره ي اسراء، ناشر مركز فرهنگي درسهايي از قرآن تهران 1381
7-‌ قرائتي، ‌محسن، ‌پرتوي از اسرار نماز، ناشر طرح اقامه نماز قم 1372
8- نهج الفصاحه، ‌تنظيم محمد امين شريعتي عبدالرسول پيماني انتشارات خاتم الانبياء (ص) اصفهان 1386
9- حر عاملي، ‌محمد بن حسن، وسائل الشيعه، ‌موسسه آل البيت داراحيا التراث بيروت 1414 ق
10- شيخ صدوق ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، برگردان صادق حسن زاده، ‌انتشارات ارمغان طوبي تهران 1382
11- دشتي، ‌محمد، ‌نهج الحياه ج 5 فرهنگ سخنان امام حسن، ‌نشر محدث قم 1382
12- ملكي تبريزي، جواد، ‌اسرار الصلاه ترجمه رضا رجب زاده انتشارات پيام آزادي تهران 1387
13- عبدالله زاده محمد گفتار معصومين عليهم السلام انتشارات امام علي بن ابي طالب (ع) قم 1388
14- شهيد ثاني، ‌منيه المريد في آداب المفيد و المستفيد، ‌آداب تعليم و تعلم در اسلام، ‌ترجمع سيد محمد باقر حجتي، دفتر نشر و فرهنگ اسلامي تهران 1359
15- زينالي، ‌حسين، ‌چهل حديث مسجد، ‌انتشارات سازمان تبليغات اسلامي، تهران 1373
16- سعيد تهراني، جواد، ‌فروغ نيايش، ‌نشر شارق تهران 1387
17- عزيزي، ‌عباس، فضايل و آثار مسجد در آيينه قرآن و حديث، انتشارات نبوغ قم 1376
18- لقماني، احمد، بهترين آرزوهاي زندگي، ‌انتشارات بهشت بينش، قم 1385
19- صحيفه كامله سجاديه، ترجمه علي رضا رجالي تهراني، انتشارات خادم الرضا (ع) قم 1383
20- آيت الله مكارم شيرازي رساله توضيح المسائل نشر فكر برتر تهران 1389

 
منبع: فصلنامه قرآني کوثر شماره 40

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *